Kính chào quý vị, và xin chào mừng quý vị đến với Bắt Bệnh.
Tôi là Minh Thu, trợ lý ây ai của đội tư vấn Mét Láp.
Đây là nơi chúng tôi gọi tên những căn bệnh trong phát triển sản phẩm và nghiên cứu phát triển của doanh nghiệp sản xuất Việt Nam.
Mỗi tập, chúng tôi sẽ mổ xẻ một căn bệnh: triệu chứng của nó ra sao, vì sao nó tốn tiền, và bức tranh sẽ thế nào khi chữa.
Mọi tình huống trong tuyến này đều đã được ẩn danh, và tổng hợp lại từ nhiều ca có thật khác nhau.
Chúng tôi làm vậy vừa để bảo mật cho doanh nghiệp, vừa để bài học đủ rộng cho quý vị mang về dùng được.
Hôm nay xin bắt đầu bằng một câu hỏi rất dễ trả lời sai, vì nghe qua thì tưởng là đang rất tốt.
Câu hỏi đó là: năm vừa rồi quý vị ra bao nhiêu sản phẩm mới, và trong đó bao nhiêu cái thực sự mới?
Chúng tôi xin kể một ca có thật, đã ẩn danh, ghi trong thư viện bệnh với mã số tê hát không bảy ba.
Đây là một công ty thực phẩm Việt Nam, giai đoạn từ năm hai nghìn mười tám đến năm hai nghìn hai mươi mốt.
Nhìn vào sổ dự án của họ thì năm nào cũng có sản phẩm mới, năm nào cũng có việc để làm.
Nhưng toàn bộ danh mục ấy, một trăm phần trăm, chỉ là những cải tiến nhỏ trên cái đã có sẵn.
Cụ thể là cải tiến bao bì, và thêm những biến thể hương vị mới cho những sản phẩm cũ.
Không có gì sai trong những việc đó. Nhưng nhìn vào kết quả sau bốn năm liền, con số kể một câu chuyện khác.
Chỉ số sức sống của họ chỉ đạt tám phần trăm, còn tăng trưởng dừng lại ở mức bốn phần trăm mỗi năm.
Chỉ số sức sống là phần doanh thu đến từ những sản phẩm mới ra mắt trong vài năm gần đây.
Đến năm hai nghìn hai mươi hai, một đối thủ ra mắt hẳn một nhóm thực phẩm chức năng.
Chỉ trong mười tám tháng, nhóm sản phẩm đó của đối thủ đã chiếm được mười hai phần trăm thị phần.
Còn công ty của chúng ta không có gì trong tay để đáp lại, vì suốt bốn năm qua không ai chuẩn bị.
Cái mà quý vị vừa nghe là một căn bệnh có tên, và tên của nó nằm ở chữ danh mục.
Muốn gọi tên được nó, trước hết phải phân biệt hai loại đổi mới rất hay bị gộp làm một.
Loại thứ nhất là cải tiến nhỏ: đổi bao bì, thêm hương vị, hạ giá thành, làm tốt hơn cái đang có.
Loại thứ hai là đổi mới lớn: mở ra một dòng sản phẩm mới, hoặc một thị trường mình chưa từng đứng.
Cải tiến nhỏ giữ cho ngày hôm nay không bị tụt lại, còn đổi mới lớn mới mua vé cho ngày mai.
Bây giờ xin quý vị nhớ lại ca vừa rồi và tự hỏi: danh mục của họ nghiêng hẳn về loại nào?
Nguyên nhân thứ nhất là né rủi ro một cách có hệ thống, vì dự án nhỏ bao giờ cũng an toàn hơn.
Nguyên nhân thứ hai là nhầm việc liên tục ra sản phẩm với việc mình đang thật sự đổi mới.
Nguyên nhân thứ ba là chỉ tiêu đổi mới gắn vào số sản phẩm ra mắt, không gắn vào chỉ số sức sống.
Nguyên nhân thứ tư là không hề có một tỉ lệ phân bổ nào giữa cải tiến nhỏ và đổi mới lớn.
Vậy vì sao một danh mục chỉ toàn cải tiến nhỏ lại đắt, trong khi nhìn bên ngoài chẳng có gì hỏng?
Bởi vì cái đắt ở đây không nằm ở khoản tiền mất đi, mà ở khoản đáng lẽ phải có mà lại không có.
Xin quý vị nhìn vào ba hệ quả mà chúng tôi thấy lặp đi lặp lại ở những doanh nghiệp mắc bệnh này.
Hệ quả thứ nhất là tăng trưởng dài hạn bị bóp lại quanh mức ba đến năm phần trăm mỗi năm.
Hệ quả thứ hai là doanh nghiệp không có lấy một lợi thế cạnh tranh nào thực sự mới để dùng.
Hệ quả thứ ba là khi đối thủ mở một nhóm sản phẩm mới, mình không có gì trong tay để đáp lại.
Vậy chữa thế nào? Xin quay lại đúng công ty ấy, ca này ghi trong thư viện bệnh với mã số tê hát không bảy ba.
Từ quý một năm hai nghìn hai mươi ba, đội ngũ tư vấn của chúng tôi đã cùng họ làm lại danh mục từ đầu.
Việc đầu tiên là chia danh mục theo một tỉ lệ có chủ đích, gọi là khung bảy mươi, hai mươi, mười.
Bảy mươi phần trăm dành cho phần cốt lõi, tức là những cải tiến nhỏ trên sản phẩm đang bán.
Hai mươi phần trăm dành cho phần lân cận, tức là đổi mới lớn ở mức vừa, cạnh cái mình đã giỏi.
Còn mười phần trăm sau cùng dành cho phần đột phá, tức là đổi mới lớn thật sự mạo hiểm.
Nhưng qua các buổi tư vấn, chúng tôi thấy tỉ lệ trên giấy chưa đủ, vì ngân sách căng thì phần mạo hiểm luôn bị cắt trước.
Việc thứ hai là bổ nhiệm một người phụ trách danh mục đổi mới, có thẩm quyền thực thi cân bằng.
Việc thứ ba là bảo vệ hẳn một khoản ngân sách riêng cho đổi mới lớn, mười tám tỷ đồng mỗi năm.
Việc thứ tư là gắn chỉ tiêu vào chỉ số sức sống, chứ không gắn vào số sản phẩm ra mắt nữa.
Trong hai năm hai nghìn hai mươi ba và hai mươi tư, họ ra mắt ba đổi mới lớn ở phần lân cận, cộng một thử nghiệm đột phá.
Chỉ số sức sống đi từ tám phần trăm lên hai mươi hai phần trăm, còn tăng trưởng lên mười một phần trăm.
Xin để ý rằng họ không hề bỏ cải tiến nhỏ, vì phần cốt lõi vẫn giữ nguyên bảy mươi phần trăm danh mục.
Thứ duy nhất họ thay đổi là đặt ra một tỉ lệ, và cắt cử một người chịu trách nhiệm giữ tỉ lệ đó.
Phần cuối, xin gửi tới quý vị ba câu hỏi để tự kiểm, mà quý vị làm được ngay trong buổi chiều nay.
Quý vị chỉ cần mở danh sách dự án của năm nay ra, rồi đọc lại từng dòng một cách thành thật.
Câu hỏi thứ nhất: trong danh sách dự án năm nay, có bao nhiêu dòng thực sự mở ra một thị trường mới?
Câu hỏi thứ hai: doanh nghiệp của quý vị đã có một tỉ lệ phân bổ cho danh mục hay chưa?
Và câu hỏi thứ ba: nếu có một dự án mạo hiểm, ai là người có quyền bảo vệ nó khi ngân sách bị siết?
Nếu quý vị trả lời được cả ba câu, thì danh mục của quý vị đang được lái, chứ không phải đang trôi.
Còn nếu chưa, việc nên làm sớm nhất là ngồi xuống và đặt ra một tỉ lệ cho danh mục năm sau.
Bởi cải tiến nhỏ giữ cho doanh nghiệp sống qua năm nay, còn đổi mới lớn quyết định năm năm nữa.
Mét Láp xin chân thành cảm ơn quý vị đã lắng nghe đến những phút cuối cùng.
Ca của ngày hôm nay là tê hát không bảy ba. Quý vị quét mã ở bên cạnh để đọc bản đầy đủ.
Hẹn gặp lại quý vị ở tập sau của Bắt Bệnh.
Giọng dẫn của Bắt Bệnh là trợ lý ây ai do Mét Láp xây dựng.