Kính chào quý vị, và xin chào mừng quý vị đến với Bắt Bệnh.
Tôi là Minh Thu, trợ lý ây ai của đội tư vấn Mét Láp.
Đây là nơi chúng tôi gọi tên những căn bệnh trong phát triển sản phẩm và nghiên cứu phát triển của doanh nghiệp sản xuất Việt Nam.
Mỗi tập, chúng tôi sẽ mổ xẻ một căn bệnh: triệu chứng của nó ra sao, vì sao nó tốn tiền, và bức tranh sẽ thế nào khi chữa.
Mọi tình huống trong tuyến này đều đã được ẩn danh, và được tổng hợp lại từ nhiều ca có thật khác nhau.
Chúng tôi làm như vậy vừa để bảo mật cho doanh nghiệp, vừa để bài học đủ rộng cho quý vị mang về dùng được.
Hôm nay xin được bắt đầu bằng một câu hỏi mà rất nhiều doanh nghiệp vẫn né tránh trả lời.
Câu hỏi đó là: trong công ty của quý vị, ai là người thực sự quyết định một dự án được sống hay phải dừng lại?
Chúng tôi xin kể một ca có thật, đã được ẩn danh, ghi trong thư viện bệnh với mã số tê hát không bảy mốt.
Một công ty hàng tiêu dùng nhanh của Việt Nam, câu chuyện của họ bắt đầu từ năm hai nghìn không trăm hai mươi.
Trên bàn của họ là một danh mục gồm hai mươi hai dự án phát triển sản phẩm đang cùng chạy một lúc.
Trong hai mươi hai dự án ấy, có tám dự án là dự án mà tổng giám đốc ưa thích, và tám dự án đó bỏ qua mọi tiêu chí.
Danh mục này lại không có ai được giao rà soát một cách khách quan, nên không ai đặt câu hỏi ngược.
Cách họ quyết định làm tiếp hay dừng một dự án là dựa vào cảm nhận của người có tiếng nói lớn nhất.
Công ty không hề có một danh sách tiêu chí nào để chấm điểm cho một ý tưởng hay là một dự án.
Còn những dự án nằm ngoài diện được ưa thích thì bị loại, dù điểm của chúng có cao hơn đi nữa.
Rồi kết quả của tám dự án được ưa thích ấy cũng dần dần hiện ra trên báo cáo bán hàng.
Năm trong số tám dự án đó kém hiệu quả, doanh thu chỉ đạt dưới bốn mươi phần trăm mục tiêu đặt ra.
Điều đáng nói là không có ai làm sai cả, vì công ty này vốn không có tiêu chí nào để mà làm đúng.
Cái mà quý vị vừa nghe là một căn bệnh có tên, và cái tên của nó nghe rất quen.
Đó là duyệt dự án theo cảm tính và theo việc ai nói to hơn, khiến dự án yếu thì sống mà dự án tốt bị bỏ.
Muốn biết công ty mình đang đứng ở đâu, xin quý vị nhìn theo bốn bậc mà Mét Láp vẫn dùng để soi một danh mục.
Bậc thứ nhất là quyết theo cảm tính: ai nói to hơn, thuyết phục hay hơn thì dự án của người đó thắng.
Bậc thứ hai là quyết theo người bảo trợ: dự án của ai ngồi ghế cao hơn thì dự án đó được sống.
Bậc thứ ba là có tiêu chí ghi trên giấy, nhưng không có ai cầm cân, nên vào họp thì vẫn nể nang nhau.
Bậc thứ tư là có tiêu chí, và có một người được trao quyền loại bỏ một dự án không đủ điểm.
Cái vạch phân định thật sự không nằm ở chỗ công ty có tiêu chí hay không có tiêu chí.
Nó nằm ở chỗ có ai được trao quyền nói không với một dự án của người đứng đầu hay không.
Rất nhiều doanh nghiệp dừng lại ở bậc thứ ba, và vẫn tưởng rằng mình đã ở bậc thứ tư rồi.
Vậy vì sao căn bệnh này lại tốn tiền đến thế, trong khi nhìn bề ngoài mọi thứ vẫn chạy bình thường?
Xin thưa với quý vị rằng nó rút tiền của doanh nghiệp theo ba con đường khác nhau.
Đường thứ nhất là nguồn lực: người giỏi và tiền bạc đổ vào dự án yếu, nên dự án tốt đói người đói vốn.
Đường thứ hai là niềm tin: người ta hiểu ra rằng đề xuất hay cũng vô ích, cho nên lần sau họ im lặng.
Đường thứ ba là bài học: không có tiêu chí thì thất bại xảy ra mà không ai truy được vì sao nó hỏng.
Vậy bức tranh sẽ đổi thế nào nếu doanh nghiệp chịu chữa? Ca tê hát không bảy mốt cho chúng ta câu trả lời.
Vào quý một năm hai nghìn không trăm hai mươi mốt, công ty này bắt tay làm bốn việc, và không việc nào tốn kém cả.
Đội ngũ tư vấn của chúng tôi vẫn hay nói rằng chữa bệnh chiến lược thường rẻ hơn là người ta vẫn tưởng.
Việc thứ nhất là áp một bộ ba câu hỏi sàng lọc trước mỗi lần quyết định làm tiếp hay dừng một dự án.
Ba câu hỏi đó rất đơn giản: nhu cầu này có thật không, mình có thể thắng không, và có đáng làm không.
Việc thứ hai là bổ nhiệm một người phụ trách danh mục, tức là một người cầm cân cho cả hai mươi hai dự án.
Việc thứ ba là trao cho người đó thẩm quyền loại bỏ một dự án không đủ điểm, kể cả dự án tổng giám đốc bảo trợ.
Việc thứ tư là minh bạch: nếu một dự án được bảo trợ mà vượt qua tiêu chí, thì phải được trình lên công khai.
Xin để ý rằng không việc nào trong bốn việc ấy cần tới một phần mềm hay một khoản đầu tư lớn.
Thứ duy nhất họ phải trả là chấp nhận để một người được quyền nói không với người đứng đầu.
Mười tám tháng sau, bức tranh của danh mục hai mươi hai dự án ấy đã khác hẳn đi.
Sáu dự án mà tổng giám đốc ưa thích đã vượt qua bộ ba câu hỏi sàng lọc một cách sòng phẳng.
Trong sáu dự án đó, có năm dự án ra mắt thành công, chứ không còn là năm trên tám kém hiệu quả như trước.
Hai dự án khác thì bị loại, và điều quan trọng là chúng bị loại kèm theo lý do được ghi rõ ràng.
Không còn trường hợp thiên vị ngầm nào nữa, và hiệu quả của cả danh mục tăng ba mươi lăm phần trăm.
Phần cuối cùng, xin gửi tới quý vị ba câu hỏi để tự soi lại danh mục dự án của chính mình.
Câu hỏi thứ nhất: lần gần nhất quý vị quyết định dừng một dự án, quyết định ấy dựa trên tiêu chí gì?
Câu hỏi thứ hai: trong danh mục hiện tại, có dự án nào đang sống chỉ vì người bảo trợ nó ngồi ghế cao không?
Và câu hỏi thứ ba: có ai trong công ty được phép loại một dự án của người đứng đầu mà không phải sợ gì không?
Nếu trả lời được cả ba câu, thì danh mục của quý vị đang được quyết bằng tiêu chí, không phải bằng cảm tính.
Còn nếu như chưa, thì việc bổ nhiệm một người cầm cân chính là việc nên làm sớm nhất có thể.
Bởi vì một danh mục không có tiêu chí thì không phải là danh mục, nó chỉ là danh sách những điều người ta ưa thích.
Mét Láp xin chân thành cảm ơn quý vị đã lắng nghe đến những phút cuối cùng.
Ca của ngày hôm nay là tê hát không bảy mốt. Quý vị quét mã ở bên cạnh để đọc bản đầy đủ.
Hẹn gặp lại quý vị ở tập sau của chương trình Bắt Bệnh.
Giọng dẫn của Bắt Bệnh là trợ lý ây ai do Mét Láp xây dựng.